Kto napisał tę księgę? W księgach Starego Testamentu rzadko pojawia się imię autora, a więc, starając się ustalić, kto je napisał, musimy sięgnąć do innych źródeł. Tradycja żydowska − podobnie jak inni autorzy biblijni − jako autora całego Pięcioksięgu, czyli pierwszych pięciu ksiąg Starego Testamentu, podaje Mojżesza, proroka i wybawcę Izraela. Wykształcenie Dzieje Apostolskie – księga historyczna Nowego Testamentu, zajmująca w kanonie miejsce piąte. Oryginalny tytuł grecki, Πραξεις ( Prakseis, dosł. czyny), znajdujemy już w Kodeksie Synaickim z IV stulecia, później będzie on rozszerzony do formy dziś używanej, Πραξεις <των> Αποστολων (Prakseis Apostolon W każdym razie bezcenna Biblia pozostała w Sankt Petersburgu do roku 1933, kiedy to rząd Józefa Stalina sprzedał ją Muzeum Brytyjskiemu za równowartość 0,5 mln dolarów amerykańskich. Wśród tych, którzy podążyli śladem Tischendorfa, były Agnes Smith Lewis i Margaret Dunlop Gibson, szkockie bliźniaczki bez formalnego Wprowadzenie do Księgi Ezechiela Ezechiela — zarys treści. Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata — wydanie do studium. Wypisz najważniejsze informacje o operetce j.strauss ,,zemsta nietoperza'', kiedy powstałą , kto ją napisał , kim była ta osoba , z jakich piosenek się składa itd. , tylko mi nie chodzi o przedstazwienie tealralne ale o to co ten J.strauss stworzył. Jest datowany na pierwszą połowę II w. n.e. Fakt, że odpis Ewangelii według Jana był w tamtym czasie w obiegu w Egipcie, gdzie go odnaleziono, świadczy o tym, że „Dobra nowina według Jana” rzeczywiście została spisana w I w. n.e., i to przez samego Jana. Jan sporządził swoje sprawozdanie, by ludzie, którzy je przeczytają . Jak powstała Biblia? „Będziesz Biblię nieustannie czytał....Będziesz ją kochał więcej niż rodziców... Więcej niż mnie... Nigdy się z nią nie rozstaniesz... A gdy zestarzejesz się, dojdziesz do przekonania, że wszystkie książki, jakie przeczytałeś w życiu, są tylko nieudolnym komentarzem do tej jedynej Księgi..." - Taki to testament duchowy zostawił małemu Romanowi Brandstaetterowi, jego dziadek, Żyd, Izraelita wychowany na Księgach Starego Testamentu, który z Biblią się nigdy nie rozstawał, nigdy nie trzymał jej w biblioteczce lecz zawsze leżała ona pod ręką, zawsze można było po nią sięgnąć, nigdy nie trzeba było pytać gdzie ona jest, nigdy nikt jej nie szukał. Zajmowała ona po prostu centralne miejsce w życiu rodziny, jak ojciec, jak matka, jak osoby i rzeczy oczywiste, o których istnienie się nie pytamy, których się nigdy nie szuka. Czym jest ta dziwna Księga, która wpłynęła niewątpliwie na losy całej ludzkości, która stoi u źródeł największych religii świata (chrześcijaństwo, judaizm i islam)? Czym jest ta księga, która jest jedyną i niepowtarzalną, nierozerwalnie złączona z losem człowieka? Towarzysz jego wzlotów i upadków, źródło natchnień duchowych, filozoficznych, naukowych, artystycznych, ale często i źródło konfliktów ( chodzi o różne interpretacje). Kto ją napisał? Jak powstała? Jakie są jej dzieje? To pytania, z którymi ludzkość boryka się od początków powstania tej Księgi. Biblia, Pismo św. Nowego i Starego Testamentu, „Pismo" lub „Pisma" jak nazywają tę Księgę sami autorzy biblijni, nazywana jest „listem Boga do człowieka". Nie jest to dzieło jednorazowe, które powstało kiedyś w ściśle określonym punkcie dziejowym historii, jak np. „Trylogia” Henryka Sienkiewicza, "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, czy "Iliada". Nie napisał jej jeden autor od początku do końca, który zakończywszy wreszcie swe dzieło, zadowolony postawił ostatnią kropkę, włożył do teczki i zaniósł do wydawcy. I teraz czeka na recenzje krytyków i czytelników. Czy przyjmie się, czy nie, czy spodoba się innym? "Biblia jest Księgą żywą" - napisał R. Brandstaetter. Dziwne to dzieło, bo ma zawsze dwóch, nie jednego autora. Bóg i człowiek ją pisali. Nie jest czymś zamkniętym, skończonym, ograniczonym. Ona żyje, jest dynamiczna. Wciąż ożywia i inspiruje swoich czytelników. Oczywiście zarówno przyjaciół jak i wrogów. Jest wieczna. Żyje wciąż i kształtuje życie nowych pokoleń. A z drugiej strony, gdy patrzymy na nią tylko, jak na książkę, wytwór wydawcy, drukarza, czy przepisywacza - podlega tym samym prawom przemijalności, co człowiek i każde żywe stworzenie, co wszystkie dzieła kultury materialnej, zdziałane ludzką ręką. Księga ta jako przedmiot może być podarta, spalona, zniszczona, zmielona na makulaturę. To jednak nie wyczerpuje jej, nie kończy, nie unicestwia. Jest ona uosobieniem pra-pisma, istniejącego poza czasem i przestrzenią. Żydzi porównali jej los pośmiertny z losem człowieka, stworzonego na obraz i podobieństwo Boga. Ciało zniszczonej Księgi lub popioły po niej pozostałe idą do ziemi. Dusza Księgi wraca do Boga, do swojego Stwórcy. Stare, zużyte, podarte lub spalone zwoje Pisma Świętego składa się do skrzyni, zwanej genizą, która znajduje się w każdej synagodze, po czym po pewnym czasie, grzebie się je w ziemi na cmentarzu, ściśle według żydowskiego rytuału pogrzebowego. Żałobnicy śpiewają nad grobem treny, a osierocona gmina ogłasza powszechną żałobę, jak po zgonie sprawiedliwego i pobożnego człowieka. To, co ziemskie wróciło do ziemi, co boskie wróciło do Boga. Jak więc powstała Biblia? Kluczowymi wydarzeniami leżącymi u źródeł dzisiejszego tekstu Pisma świętego są wydarzenia z życia Abrahama (około 1800 lat przed Chrystusem), wydarzenia wyjścia z niewoli egipskiej oraz zawarcia Przymierza na Synaju ( około 1250 lat przed Chrystusem). Należą do niej: cudowne interwencje Boże w historii Narodu Wybranego, w końcu zdarzenia „pełni czasu”, kiedy odwieczne Słowo Boże - Jezus Chrystus Ciałem się stało i zamieszkało między nami oraz działanie Ducha Świętego w świecie, czyli historia początków Mistycznego Ciała Jezusa - Kościoła świętego. Historia ta, zwana historią zbawienia, na początku po prostu była opowiadana. Przekazywana z pokolenia na pokolenie, drogą ustnej tradycji. Dziadek opowiadał ojcu, ojciec dzieciom, dzieci swoim dzieciom i tak do dzisiaj. Biblię się głosiło i głosi. Proklamowało i proklamuje. Dopiero później, znacznie później, zostały spisane niektóre karty tej Księgi, gdyby jednak chciano wszystkie te rzeczy (które się wydarzyły), które tworzą historię dialogu Boga z człowiekiem spisać. Świat cały nie pomieściłby wszystkich ksiąg, napisał na końcu swej ewangelii umiłowany uczeń Pana Jezusa św. Jan (por. J 21,24-25). Pozwólcie, że znów odwołam się do Brandsteattera, który napisał:" Zanim sam zacząłem ją (Biblię) czytać, znałem cały Pięcioksiąg z opowiadań mojego dziadka. Gdy teraz po wielu dziesiątkach lat, czytam Świętą Księgę, wydaje mi się, że nie czytam jej, lecz słyszę głos dziadka, i wsłuchuję się z napięciem w równy melodyjny głos, opowiadający mi dzieje biblijne tak, jak były opowiadane w namiotach koczującego Jakuba". Podobnie, jak nie można mówić o napisaniu Biblii, lecz o jej opowiadaniu, stwarzaniu, powstawaniu, wzroście, rozwoju..., tak też nie można mówić o jej czytaniu jak każdej innej książki. Biblię trzeba przeżywać, trzeba się w nią wsłuchiwać, słyszeć jej oddech i bicie serca. Potrzebny jest nie tylko umysł, zmysł wzroku czy słuchu. Potrzebny jest cały człowiek ze wszystkimi zmysłami, by mógł wejść w świat Biblii. Każdy człowiek, który się chce do tej Księgi zbliżyć, powinien dołożyć wszelkich starań by ją pokochać. Jednemu wystarczy Biblię odczuć, aby ją zrozumieć, drugi musi ją dopiero zrozumieć, aby ją odczuć, inny znów, aby ją zrozumieć i odczuć musi w nią przede wszystkim wierzyć, a jeszcze inny wierzy w nią, bo ją zrozumiał i odczuł, a w końcu są i tacy, którzy ją rozumieją i odczuwają, i w nią wierzą, ponieważ jej słowa wyssali z mlekiem matki. Każda z tych dróg jest właściwa i dobra. Wszyscy jednak, niezależnie, jakimi drogami zawędrowali do Biblii i po niej wędrują nie powinni zapominać rady dziadka R. Brandsteattera: „Kto uczy się Pisma Świętego i je zapomina, jest jak rodząca kobieta, której niemowlę umiera zaraz po przyjściu na świat." Więc chodźmy razem poznawać, przeżywać, odczuwać, pokochać i nie zapominać tej jedynej swego rodzaju Księgi. Kto napisał tę księgę?Prorok Jeremiasz, syn kapłana z małego miasteczka Anatot w ziemi Królestwa Judy, dyktował otrzymywane od Boga słowa proroctwa swojemu sekretarzowi Baruchowi. Z racji pochodzenia był przeznaczony do posługi kapłańskiej, nie posiadamy jednak żadnych zapisków na temat jego działalności w tym charakterze. Bóg wybrał tego odważnego człowieka, by w Jego imieniu przemawiał do pogrążonego w odstępstwie ludu zaczął służbę w wieku zaledwie niespełna dwudziestu lat. Pełnił ją przez ponad czterdzieści lat. Głoszone przez niego przesłanie spotykało się z obojętnością ze strony ludzi. W jego słowach przebija ogromny smutek z powodu doli Bożego ludu oraz z powodu własnych doświadczeń (Jr 12,1-4; 15,10).W jakich okolicznościach powstała?Działalność Jeremiasza rozpoczęła się w 627 r. przed Chr., a dobiegła końca około roku 582 przed Chr. Wtedy właśnie ogłosił proroctwo dla Żydów, którzy zbiegli do Egiptu (Jr 44,1). Większość swojej posługi Jeremiasz pełnił poza Jerozolimą. Południowe Królestwo Judy było od wielu lat zagrożone przez wrogów zewnętrznych, najpierw Asyrię i Egipt, a następnie Babilon. Za czasów proroczej służby Jeremiasza (586 r. przed Chr.) uległo ostatecznie babilońskiej zwracał się do narodu, który ściągnął na siebie Boży sąd. Wyczuwając zbliżające się zagrożenie, Izraelici z pewnością obawiali się o swoją przyszłość. Zamiast jednak w pokorze wrócić do Boga, lud Judy lekceważył zarówno Boże napomnienia, jak i niebezpieczeństwo wynikające z braku posłuszeństwa Księga Jeremiasza odgrywa tak ważną rolę?Proroctwa Jeremiasza dają nam wgląd w umysł i serce wiernego sługi Bożego. W księdze tej znajdziemy wiele osobistych uwag świadczących o emocjonalnym zaangażowaniu autora. Ukazują go nie tylko jako proroka, który przekazuje przesłanie od Boga, ale także jako człowieka z krwi i kości, pełnego współczucia dla swego ludu, zagniewanego na tych, którzy dopuszczali się zła i zatroskanego o własne Jeremiasza zapowiada Nowe Przymierze, jakie Bóg zawarł ze swoim ludem poprzez Chrystusa. Poprzez to przymierze Bóg miał wypisać swoje Prawo już nie na kamiennych tablicach, ale "w głębi ich jestestwa, na ich sercu". Przemawiając przez Jeremiasza, Bóg obiecuje, że Jego lud będzie mógł Go blisko poznać. Nie będzie to już związane z jednym, ustalonym miejscem (świątynią w Jerozolimie), ale z osobą Jego Syna, Jezusa Chrystusa (Jr 31,31-34; zob. także Hbr 8,6).Jakie jest główne przesłanie księgi?Jeremiasz prorokował w ostatnich latach istnienia Królestwa Judy, tuż przed uprowadzeniem Bożego ludu do Babilonu, dlatego jest zrozumiałe, że głównym tematem księgi jest sąd. Pierwsze czterdzieści pięć rozdziałów skupia się na zbliżającej się zagładzie, która była karą za nieposłuszeństwo Judy. W księdze obecny jest jednak także temat Bożej łaski. Upadek Jerozolimy nadszedł dziewięćset lat po zawarciu pierwszego przymierza pomiędzy Bogiem a Izraelitami na pustyni Synaj (Wj 24,1-18). Tak długi okres świadczy o ogromnej cierpliwości i miłosierdziu Boga, o szansie, jaką dawał swojemu ludowi, by odwrócił się od grzesznych to odnieść do siebie?Boża cierpliwość ukazana w całym Starym Testamencie przypomina nam, że Bóg zawsze był i jest pełen miłosierdzia. Jego naród przez całe stulecia łamał zawarte z Nim przymierze i nie spotykała go za to natychmiastowa kara. Powinno to dodać nam otuchy w naszych czasem nieudolnych staraniach, by naśladować Boga. On jest wobec nas cierpliwy, nawet jeśli Go zawodzimy. Chce pomóc nam się zmienić, tak byśmy żyli życiem, jakie nam Jeremiasza przypomina jednak także o rzeczywistości Bożego sądu. To powinno obudzić w nas zdrową bojaźń i pragnienie podążania za Bogiem. Czy traktujesz Boga poważnie? Czy naśladujesz Go całym sercem? Pismo Święte jest najlepiej sprzedającą się Księgą wszechczasów, ale czy tak naprawdę znamy jej Autora? Jeśli jesteś chrześcijaninem prawdopodobnie patrzysz na nią inaczej jak na jakąkolwiek inną książkę. Kiedy bierzemy do ręki oprawioną w skórę Księgę Starego i Nowego Testamentu, coś sprawia, że czujemy się wyjątkowo. Spośród około 130 milionów różnych książek, które kiedykolwiek zostały opublikowane, książka ta jest jedyna w swoim rodzaju, a to za sprawą właśnie jej Autora. Każdy uczciwy człowiek zgodzi się ze stwierdzeniem, że Biblia jest najbardziej wpływową Księgą, jaką kiedykolwiek napisano. Dlaczego jest więc najważniejszą Księgą dla każdego chrześcijanina?Odpowiedzi mógłbym udzielić w jednym stwierdzeniu – Pismo Święte jest ŚWIĘTE…, ale to nie koniec. Postaram się was w tym stwierdzeniu ugruntować. Co czyni z Biblii Księgę świętą? Czy to tysiące lat ludzkiej historii i jej działania w życiu człowieka? Czy to fakt, że opowiada najpotężniejszą historię poświęcenia, jaką kiedykolwiek moglibyśmy sobie wyobrazić? Czy to, że tak naprawdę ona „czyta nas”, przekonując nas o grzechu i pobudzając nasze serca do miłości Boga? Tak, to wszystko to dobry powód do tego, aby wierzyć, że Biblia jest ważna. Jednak najbardziej podstawowym powodem, dla którego jest święta, nie jest po prostu to, w jaki sposób wiadomość wpływa na nas, ale od kogo ta wiadomość nadeszła! Pochodzenie Biblii jest dokładnie tym, co daje jej autorytet. Więc kto napisał Biblię? Po pierwszym przeczytaniu rzuca się w oczy to, że wszystkie 73 Księgi zostały napisane przez wielu różnych ludzi z różnych powodów. Co więcej, niektóre Księgi same stanowią zbiór prac różnych autorów. Na przykład Ewangelia Mateusza została napisana przez tylko jedną osobę (Mateusza), ale 150 indywidualnych psalmów w Księdze Psalmów zostało napisanych przez króla Dawida, Mojżesza, Asafa i wielu innych. Psalmy zostały później połączone w jedną Księgę w Piśmie Świętym, podobnie jak wszystkie 73 Księgi zebrano w Kanon, który mamy dzisiaj. Tak więc jest absolutnie prawdą, że ludzie pisali Pismo Święte. Oto kilka interesujących faktów na temat niektórych z nich: Paweł napisał najwięcej Ksiąg w Nowym Testamencie. Łukasz napisał najwięcej stron Nowego Testamentu. Istnieje około 40 różnych autorów ludzkich. Księgi Biblii zostały napisane w ciągu 1500 lat. Autorzy mieli różne zawody, w tym: rybak, książę, kapłan, prorok, pasterz, poborca ​​podatków, lekarz i budowniczy. Ale Bóg jest ostatecznym autorem Pisma Świętego i to On dał natchnienie ludziom do napisania tego niesamowitego dzieła. Autor listu do Tymoteusza pisze następujące słowa: Wszelkie Pismo od Boga natchnione jest i pożyteczne do nauczania, do przekonywania, do poprawiania, do kształcenia w sprawiedliwości, aby człowiek Boży był doskonały, przysposobiony do każdego dobrego czynu. (2 Tm 3, 16-17) Oznacza to jedno, Bóg użył ludzkich autorów do spisania nam Jego przesłania, dlatego to On jest jedynym Autorem wszystkich Ksiąg tak Starego, jak i Nowego Testamentu. Biblia to wyjątkowa Księga. Ponad trzy miliardy ludzi uważa jej tekst za święty. Jest nazywana bestsellerem wszech czasów, ponieważ jak się szacuje, ukazała się (w całości lub w części) w przeszło 2400 językach w 6 000 000 000 egzemplarzy. CHOCIAŻ Biblia jest najpoczytniejszą książką w dziejach ludzkości, krąży wiele teorii na temat tego, kiedy została spisana. Najwięcej kontrowersji budzą Pisma Hebrajskie, często nazywane Starym Testamentem. Być może zetknąłeś się z takimi teoriami w czasopismach, książkach lub w jakimś telewizyjnym programie popularnonaukowym. Oto kilka wypowiedzi odzwierciedlających poglądy współczesnych biblistów: ▪ „Teksty biblijne powstały głównie między VIII a VI wiekiem czyli między czasami proroków Izajasza i Jeremiasza”. ▪ „Przez ostatnie dwieście lat bibliści na ogół przyjmują, że większa część Biblii hebrajskiej była spisywana i kompilowana od V do II stulecia w wiekach przypadających na okres perski i hellenistyczny”. ▪ „Wszystkie teksty Biblii hebrajskiej w obecnej postaci pochodzą z epoki hellenistycznej, nawet z II—I wieku [ Co o tych sprzecznych poglądach mają sądzić chrześcijanie, którzy wierzą, że „całe Pismo jest natchnione przez Boga”? (2 Tymoteusza 3:16). Aby to ustalić, zobaczmy, co przemawia za chronologią biblijną i jakie zarzuty wysuwają krytycy. Chronologia biblijna Pisma Hebrajskie często nawiązują do chronologii. Ze wzmianek tych wynika, że pierwsze księgi zostały spisane w czasach Mojżesza i Jozuego, około 3500 lat temu*. Kolejne dodali Samuel, Dawid, Salomon i inni pisarze w XI wieku Następnie powstały księgi historyczne, poetyckie i prorocze, które datuje się na okres między IX a V stuleciem Kopie ksiąg biblijnych lub ich fragmenty, z wyjątkiem Księgi Estery, odkryto wśród Zwojów znad Morza Martwego. Poddano je analizie metodą radiowęglową (datowanie na podstawie zawartości węgla radioaktywnego) oraz paleograficzną (badanie dziejów i rozwoju dawnego pisma). Oceniono, że najstarsze ze zwojów powstały około III wieku Co twierdzą krytycy Chronologię Biblii podważa się przede wszystkim dlatego, że Księga ta podaje, iż została natchniona przez Boga. Profesor Walter C. Kaiser junior w książce The Old Testament Documents (Dokumenty Starego Testamentu) tak nawiązuje do tego popularnego poglądu: „Ponieważ [Biblia] przypisuje sobie Boskie natchnienie, mówi o cudach i o Bogu, jej tekst jest uznawany za niewiarygodny”. Uczeni skłaniający się ku laicyzmowi uważają, że należy ją badać krytycznie tak jak każdą inną książkę. Poza tym na podstawie darwinowskiej teorii ewolucji przyjęto, że religia rozwijała się od form prostych do bardziej złożonych — od animizmu przez politeizm aż do monoteizmu. Ponieważ pierwsze księgi Biblii opisują religię monoteistyczną, niektórzy utrzymują, że musiały być sporządzone znacznie później, niż sugeruje chronologia biblijna. Krytyka Biblii obejmuje najrozmaitsze dziedziny. Mówi się o krytyce strukturalnej, historycznej, literackiej, źródłowej i innych. W jednym z nowszych słowników Starego Testamentu poświęcono mnóstwo miejsca na drobiazgową analizę tego typu zagadnień. Chociaż uczeni różnie oceniają czas powstania ksiąg biblijnych, to wielu opowiada się za hipotezą wysuniętą przez dra Richarda E. Friedmana. Doszedł on do następującego wniosku: „Starożytni pisarze przez setki lat układali teksty poetyckie, prozę i prawa. Potem redaktorzy użyli tych dokumentów jako źródeł i stworzyli z nich Biblię” (The Bible With Sources Revealed). Te i inne poglądy biblistów przedstawiono w książce Faith, Tradition, and History (Wiara, tradycja i historia). Jednak w podsumowaniu powiedziano: „Wprawdzie uczeni jednomyślnie wyrażają brak zaufania do Pisma Świętego i są absolutnie przekonani o słuszności własnych teorii, ale jednocześnie ostro krytykują opinie kolegów po fachu” (pod red. A. R. Millarda, J. K. Hoffmeiera, D. W. Bakera). W obronie chronologii biblijnej Pierwsze księgi biblijne spisano na nietrwałych materiałach. Byłoby więc nierealistyczne oczekiwać, że kiedykolwiek zostaną odkryte oryginalne dokumenty lub ich wczesne kopie z czasów Mojżesza, Jozuego, Samuela czy Dawida. Jednak możliwe jest zbadanie pośrednich dowodów historycznych. Pozwalają one wyciągnąć wniosek, iż zaakceptowanie dat podanych przez samą Biblię — co zresztą robi wielu szanowanych biblistów i archeologów — jest jak najbardziej rozsądne. Zobaczmy, na co wskazuje analiza faktów. ▪ Czy 3500 lat temu, kiedy zgodnie z Biblią żyli Mojżesz i Jozue, istniała na Bliskim Wschodzie jakaś literatura? Wiadomo, że w starożytnej Mezopotamii i Egipcie powstawały teksty historyczne, religijne, prawne i literackie. A co powiedzieć o tekstach Mojżesza i innych Izraelitów? W pewnym słowniku Starego Testamentu wyjaśniono: „Nie ma podstaw, by wątpić, że w epoce późnego brązu [ok. 1550 do 1200 w Kanaanie istniała spisana literatura” (Dictionary of the Old Testament: Pentateuch). Dalej czytamy: „Jeśli wziąć pod uwagę starożytne piśmiennictwo, nie ma powodu, dla którego Mojżesz — podobnie jak większość autorów pozostałych ksiąg [biblijnych] — nie miałby sporządzić przypisywanych mu tekstów” (Wyjścia 17:14; 24:4; 34:27, 28; Liczb 33:2; Powtórzonego Prawa 31:24). ▪ Czy pisarze Biblii korzystali z jeszcze starszych źródeł? Tak. Niektórzy wspominali o pewnych ‛księgach’. Mogły to być akta państwowe, rodowody, dzieła historyczne oraz dokumenty plemienne i rodzinne (Liczb 21:14; Jozuego 10:13; 2 Samuela 1:18; 1 Królów 11:41; 2 Kronik 32:32). ▪ Dlaczego nie odnaleziono żadnych biblijnych manuskryptów starszych niż Zwoje znad Morza Martwego? W czasopiśmie Biblical Archaeology Review podano: „Na większości obszaru Palestyny — z wyjątkiem bardzo suchych regionów, takich jak okolice Morza Martwego — nie zachowały się żadne pergaminy ani papirusy. W wilgotnej ziemi te materiały piśmiennicze po prostu gniją. Dlatego fakt, że ich nie odkryto, nie oznacza, iż nigdy nie istniały”. Odnaleziono przecież setki glinianych odcisków pieczęci, którymi poświadczano dokumenty. Papirusy i pergaminy strawił ogień lub zniszczyła wilgoć, ale gliniane odciski przetrwały. Pochodzą one mniej więcej z okresu między IX a V stuleciem ▪ W jaki sposób zachowały się dostępne dziś manuskrypty biblijne? Pewien biblista zauważa: „Opowiadania, psalmy, prawa i proroctwa, które dzisiaj stanowią część Biblii, musiały być kopiowane wiele, wiele razy nawet w czasach biblijnych” (J. L. Kugel, The Bible as It Was). Dodaje też: „Jeśli w czasach biblijnych teksty te wielokrotnie przepisywano, to dlatego, że były one w użytku; odgrywały znaczną rolę w życiu codziennym. (...) Nikt nie zadawałby sobie trudu kopiowania tych tekstów, gdyby nie były przydatne” (Powtórzonego Prawa 17:18; Przysłów 25:1). Oznacza to, że gdy w I wieku zakończono spisywanie Biblii, najdawniejsze księgi biblijne były już kopiowane przez jakieś 1500 lat. Takie pieczołowite kopiowanie obejmowało „uwspółcześnianie pisowni i przestarzałych form gramatycznych, co w starożytności było powszechnie praktykowane na Bliskim Wschodzie” (K. A. Kitchen, On the Reliability of the Old Testament)*. Stawia to pod znakiem zapytania wiarygodność analizy krytycznej tekstu opartej na badaniu jego stylu i gramatyki. Kiedy spisano Biblię? Czy więc brak manuskryptów z czasów chociażby Mojżesza, Jozuego bądź Samuela może dowodzić, że księgi biblijne nie były spisane tak wcześnie, jak na to wskazuje sama Biblia? Wielu badaczy przyznaje, iż brak dowodów wcale nie świadczy, że coś nie miało miejsca. Zastanówmy się: Ile nietrwałych materiałów piśmienniczych mogło się zachować? Na przykład jak ocenia egiptolog Kenneth A. Kitchen, nie ocalały prawie żadne egipskie papirusy sprzed okresu grecko-rzymskiego. Osoby szanujące Biblię mogą też zadać sobie pytanie: „Jak na Pisma Hebrajskie zapatrywał się Jezus?”. W tamtym okresie czas powstania ksiąg biblijnych nie był przedmiotem sporów. Nie ulega kwestii, że Jezus, podobnie jak ogół Żydów, uznawał za prawdziwe zawarte w Pismach odniesienia do chronologii. A czy miał wątpliwości co do tego, kto spisał najdawniejsze księgi biblijne? Jezus powoływał się na teksty, które utrwalił na piśmie Mojżesz. Na przykład wspomniał o „księdze Mojżesza” (Marka 12:26; Jana 5:46). Nawiązywał też do Księgi Rodzaju (Mateusza 19:4, 5; 24:37-39), Wyjścia (Łukasza 20:37), Kapłańskiej (Mateusza 8:4), Liczb (Mateusza 12:5) i Powtórzonego Prawa (Mateusza 18:16). Pewnego razu oświadczył: „Musi się spełnić wszystko, co o mnie napisano w Prawie Mojżeszowym i u Proroków, i w Psalmach” (Łukasza 24:44). Skoro Jezus nie kwestionował tego, że Mojżesz i inni sporządzili przypisywane im księgi, to z pewnością uznawał również dokładność informacji chronologicznych podanych w Pismach Hebrajskich. Kiedy więc spisano Biblię? Czy chronologia biblijna jest godna zaufania? Rozważyliśmy koncepcje wielu krytyków, jak również informacje pochodzące z samej Biblii, pośrednie dowody historyczne oraz pogląd Jezusa. W modlitwie do swego Ojca, Jehowy Boga, powiedział on: „Twoje słowo jest prawdą” (Jana 17:17). Czy teraz twoja odpowiedź na zadane powyżej pytania pokaże, że się z tym zgadzasz? [Przypisy] [Diagram i ilustracje na stronach 20-23] [Patrz publikacja] Na wykresie zaznaczono przybliżony czas ukończenia niektórych ksiąg biblijnych 2000 1800 [Ilustracja] Egipscy skrybowie sporządzali teksty pisane jeszcze przed czasami Mojżesza [Prawa własności] © DeA Picture Library/​Art Resource, NY 1600 [Ilustracja] Mojżesz, który ukończył Księgę Rodzaju w roku 1513 spisał ją na nietrwałym materiale Rodzaju 1513 Jozuego 1400 1200 Samuela 1000 [Ilustracja] Zachowały się setki glinianych odcisków pieczęci Datuje się je na lata 900-500 Jonasza 800 Izajasza 600 Jeremiasza Daniela [Ilustracja] Zwinięty dokument papirusowy, przewiązany sznurkiem z glinianą pieczęcią Datuje się go na rok 449 [Prawa własności] Brooklyn Museum, dar Theodory Wilbour z kolekcji jej ojca Charlesa Edwina Wilboura 400 200 [Ilustracja] Zwoje znad Morza Martwego — najstarsze odnalezione dotąd manuskrypty biblijne — były zawinięte w płótno i ukryte w dzbanach Datuje się je na okres między III a I wiekiem [Prawa własności] Shrine of the Book, Photo © The Israel Museum, Jerozolima

kiedy powstała biblia i kto ją napisał